Auteur Topic: Wat ging er fout met het 110 formaat?  (gelezen 759 keer)

Offline beeperhorrie

  • Analoog liefhebber
  • ****
  • Berichten: 1.678
Wat ging er fout met het 110 formaat?
« Gepost op: 11 april 2021, 20:41:55 »

Wat ging er fout met het 110 formaat? Deze zin als titel zou kunnen impliceren dat ik het antwoord niet weet. Helaas voor wie het toetsenbord al ter hand had genomen, het antwoord volgt in dit relaas.
In 1972 kwam Kodak met het 110 formaat op de proppen. Een praktische cassette waarin de film goed beschermd zit, geen gedoe met film inleg, geen problemen met alle foto’s verknoeien als de camera per ongeluk open gaat, niet verkeerd in de camera te plaatsen en een handig telvenster achterin zodat ook de meest simpele camera’s geproduceerd kunnen worden omdat een telsysteem niet ingebouwd hoeft te worden.
De cassette is een verkleinde uitgave van de op dat moment erg populaire 126 cassette.

Het opname formaat is anders dan bij de 126 niet vierkant 28x28mm maar rechthoekig 17x13mm.


Filmgevoeligheid was meteen al vrij uitgebreid leverbaar: 64 ASA, 80 ASA, 100ASA en125 ASA. Men kon meteen aan de slag in kleur, zwart-wit en dia’s.
Kodak is niet over één nacht ijs gegaan en kwam ook meteen met een uiterst uitgebreid scala van zeven verschillende camera’s. Van uiterst simpel tot een meetzoeker met belichtingsautomaat.

Al een krap jaar later kwam Agfa met een drietalcamera’s van basis tot middenklasser zoeker automaat. Ricoh en Yashica kwamen beiden met een middenklasser zoeker automaat. In 1974 kwam Fujica met een complete range, Canon met een top camera, Minolta met twee middenklassers en Vivitar met een middenklasser. Daarna ging zowat iedere camera producent aan de slag met 110 formaat camera’s. Ook Agfa, Konica en diverse anderen kwamen met 110 film op de markt.

Toch doofde de levensvlam van het 110 formaat redelijk snel weer uit en was het tien jaar nadat het op de markt kwam zo goed als afgelopen.
Aan het aanbod aan camera’s lag het niet. Er waren ontegenzeggelijk veel camera’s op de markt waarbij de term ‘rotzooi’ volledig de lading dekte. Evenzogoed waren er ook topcamera’s die qua kwaliteit niet onderdeden voor een kleinbeeld tegenhanger en van alles wat daar tussenin paste.
Aan de camera’s heeft het dus niet gelegen.


Een veel gehoord argument is dat het formaat te klein was om flinke vergrotingen van te maken. Ik waag het dat te betwijfelen. Het 110 formaat was voor mensen die afdrukjes wilden tot maximaal 13x18cm. Vaker nog gingen ze niet groter dan 10x15cm of 9x13cm. Zelfs matige cameraatjes konden tot dat formaat wel redelijke foto’s leveren.
Als je er vanuit gaat dat het formaat ongeveer ¼ is van kleinbeeld en je wil niet verder vergroten dan pak hem beet 20x30cm dan kan je met betere 110 camera’s ook nog wel uit de voeten, om vergrotingen van een kleinbeeld foto op te blazen tot 40x60cm zal je ook een wat beter objectief nodig hebben (met diverse goedkopere kleinbeeld camera's zal op dit formaat het beeld tegenvallen). Er zijn nu nog hele volksstammen die hun foto’s, gemaakt met de telefoon, ook alleen op hun telefoon bekijken. Voor dit soort mensen was het 110 formaat bedacht:  Een camera die je altijd bij je kon hebben zonder dat je er een tas voor mee moest nemen.

Kijken we naar de digitale cameraatjes die in deze eeuw leverbaar werden dan komen de minicompacts naar voren. Kleine cameraatjes die in een broek- of jaszak passen met beperkte mogelijkheden maar wel mee te nemen zonder een hele fotografie uitrusting mee te moeten torsen. Pas de laatste jaren verliezen deze hun marktaandeel aan de telefoons waarvan de camera’s steeds beter worden. Maar ook voor de telefoon geldt dezelfde randvoorwaarde: makkelijk mee te nemen. Dat is dus voor veel mensen een erg belangrijk punt en dat had Kodak dus goed ingeschat.


Laten we eens kijken in wat er allemaal omheen te koop was.
Om dia’s op klein formaat te bekijken heb je ook aangepaste projectoren nodig of op zijn minst speciale lenzen daarvoor. Met een klein venstertje in een gewoon diaraampje krijg je ook kleine dia’s geprojecteerd. Speciale objectieven waren er niet veel en projectoren die speciaal voor 110 formaat ontwikkeld waren zijn op de vingers van één hand te tellen. De dia fotograaf werd niet verwend. En van alles wat je nodig kon hebben waren eigenlijk alleen de gewone raampjes met verkleind venster goed te verkrijgen. Je moest dan wel de projector in de tuin zetten om een gemiddeld projectiescherm beeldvullend te kunnen bekijken.
In de jaren zeventig was het zelf ontwikkelen en afdrukken van foto’s veel meer gemeengoed dan in de jaren tachtig en negentig. Helaas was het ook hier voor de 110 fotograaf uiterst karig bedeeld. Speciale vergrotingsobjectieven en filmhouders waren er bijna niet. Ook ontwikkelspiralen was erg lastig. Toch denk ik zelf dat dit net iets minder belangrijk was als de dia-accessoire voorziening want veel mensen die dit formaat gebruikten brachten hun filmpjes gewoon weg voor ontwikkelen en afdrukken. En zelfs de dia-accessoire voorziening zal niet tot de ondergang van het 110 formaat hebben geleden. Want wie daarvoor had gekozen had ook wel de benodigde projector of lens gevonden.

Maar ja, als de camera’s goed waren en het gebrek aan accessoires niet de kill-factor was wat dan wel?
Ik denk dat de ondergang tweeledig was. Enerzijds de opkomst van de autofocus kleinbeeld compact met ingebouwde flitser en anderzijds het concept van het 110 formaat zelf.
Ik splits ze ven uit:

Hoewel het al veel ouder is kwam autofocus kwam pas goed op de markt met de best seller Konica C35 AF in 1977 en daarna ging het snel.

In 1981 hadden de grote Japanse merken al diverse autofocus compacts op de markt. Ik noem maar een Canon AF 35M, Konica C35 AF2 en Minolta Hi-Matic AF2. Stuk voor stuk compacts die, hoewel groter dan een 110 camera, klein genoeg waren om in een jaszak meegenomen te kunnen worden.

Ook de automatische inleg van de film werd steeds verder verbeterd waardoor het argument voor de makkelijke cassette ook verdween. Het succes van deze AF-compacts werd mede vergroot door de steeds betere kwaliteit van hooggevoelige 400ASA films. En daarmee komen we bij het concept van de 110 cassette uit.

De 110 cassette heeft namelijk een enorme fout in het gehele concept. Er is nooit goed nagedacht over verschillende film gevoeligheden. Het was heel prima dat er voor de basiscamera’s alleen werd voorzien in een sterkte van 100ASA. Maar aangezien er al vanaf het begin meer lichtsterktes waren is het mij volledig onduidelijk waarom er niet is gekozen in een beter systeem van gevoeligheden. Voor de duurdere automaten was het erg makkelijk om binnen de behuizing een aanpassing te maken waardoor de filmgevoeligheid handmatig zou kunnen worden ingesteld. Het is nooit gedaan en dat was in het begin nog wel te verklaren doordat de gevoeligheden zeer dicht bij elkaar lagen maar later toen er een 320ASA en een 400ASA film uit kwam is er een bedenkseltje gekomen met een aanpassing aan de cassette waardoor een voelertje de film moet herkennen. Dit was juist het moment geweest om handmatige film gevoeligheid instelbaar te maken. Of desnoods een combinatie van beiden.
Naar mate de kwaliteit en de mogelijkheden van de camera's stegen werd het eigen concept een steeds grotere beperking.
In mijn beleving heeft het concept zichzelf onderuit gehaald doordat de filmmogelijkheden achterbleven bij die van kleinbeeld, daarna heeft de autofocus de rest gedaan. Toen in 1983 de productie van de Minolta 110 Zoom Mark II en de Pentax Auto 110 Super werd gestopt was dat ook het einde van het 110 formaat. Dat de productie van nieuwe cameraatjes nog enige jaren is doorgegaan met goedkope en nog veel goedkopere flut cameraatjes die eigenlijk de naam niet waard zijn kon het tij niet meer keren. De 110 camera was een kinderspeelgoedje geworden en werd ook slechts nog als zodanig geproduceerd om eind vorige eeuw volledig te verdwijnen de paar Lomo cameraatjes die deze eeuw uitkwamen niet meegeteld.  Hoewel grappig spul ontstijgt de kwaliteit van die Lomo camera’s die van de laatste 110 kindercamera’s ook niet.

Offline Fred

  • Analoog liefhebber
  • ****
  • Berichten: 4.577
  • Voorheen Asahi Pentax, thans vnl. FSU en TLR
Re: Wat ging er fout met het 110 formaat?
« Reactie #1 Gepost op: 11 april 2021, 21:03:20 »
Leuk om te lezen over the rise and fall van het 110 formaat.

Ik moet heel eerlijk zijn dat het 110 formaat mij nooit bekoord heeft zelfs niet toen de Pentax auto 110 uitkwam.
Ik associeerde het formaat altijd met makkelijke maar onbelangrijke vakantiefoto cameraatjes.

Mijn moeder had wel een 110 camera, ik weet niet meer welk merk maar mijn moeder kennende iets meer dan speelgoed kwaliteit en toch vond ik de afdrukken in kwaliteit achterblijven t.o.v. de Agfa 28 x 28 mm opnames.
Zorki, Zorki 6 Zenit B en Rolleiflex-Automat.
Leningrad-8, Weston Master II, Sunny 16 regel.

Offline beeperhorrie

  • Analoog liefhebber
  • ****
  • Berichten: 1.678
Re: Wat ging er fout met het 110 formaat?
« Reactie #2 Gepost op: 11 april 2021, 21:33:04 »
Leuk om te lezen over the rise and fall van het 110 formaat.

Thanks.

Ik moet heel eerlijk zijn dat het 110 formaat mij nooit bekoord heeft zelfs niet toen de Pentax auto 110 uitkwam.
Ik associeerde het formaat altijd met makkelijke maar onbelangrijke vakantiefoto cameraatjes.

Wel dat is eigenlijk ook wat het waren. Makkelijke snapshotters voor vastleggen van gelegenheden. Zelf had ik ze wel maar ten opzichte van de hoeveelheid camera's die ik in de jaren negentig had maakten ze maar een klein gedeelte uit van het geheel. Nu is het anders. Omdat ze begin deze eeuw niets meer opbrachten heb ik ze nooit verkocht en zijn ze dus nu ver in de meerderheid van alles wat ik aan camera's heb liggen. Eigenlijk is mijn enthousiasme voor dit formaat ook pas zeer recentelijk ontwaakt.

Offline Mono

  • Analoog liefhebber
  • ****
  • Berichten: 4.216
Re: Wat ging er fout met het 110 formaat?
« Reactie #3 Gepost op: 11 april 2021, 21:47:31 »
De openingspost is uitgebreid en goed gedocumenteerd. Daar hou ik wel van, dus bedankt daarvoor.   :)

Maar dan mijn mening en antwoord op de vraag. De kwaliteit was er gewoon niet; ook niet op 10 x 15 (die je overigens van dichterbij bekijkt dan een grote vergroting). Halfkleinbeeld, in combinatie met een uitstekend optiek als een Zuiko of Fujinon ging nog, maar dat was wel zo'n beetje de grens naar mijn smaak.

En makkelijke snapshotters had je in gewoon kleinbeeld volop dus dat was het probleem niet echt.
Ja, die camera's waren wel iets groter natuurlijk. Maar nog steeds compact en simpel mee te nemen.
Wie bang is om te vragen schaamt zich om te leren.

Offline defotobakker

  • Analoog liefhebber
  • ****
  • Berichten: 2.817
    • www.arnoudbakker.com
Re: Wat ging er fout met het 110 formaat?
« Reactie #4 Gepost op: 11 april 2021, 21:49:59 »
 :)

Offline willemse

  • Analoog liefhebber
  • ****
  • Berichten: 2.703
  • de beste foto,s maak je zelf
Re: Wat ging er fout met het 110 formaat?
« Reactie #5 Gepost op: 11 april 2021, 21:51:29 »
Mooi verhaal , nu mijn verhaal :hou je maar vast, jaren achter de printer gezeten op de zaak, misschien wel een miljoen afdrukken gemaakt voornamelijk van kleinbeeld, APS, en 110 ik kan er kort over zijn het kleine negatief formaat zorgde voor zeer slechte kwaliteit kort gezegd het werd voordurend afgebrand en geadvisseerd een kleinbeeld camera te kopen.
Wim

Offline Fred

  • Analoog liefhebber
  • ****
  • Berichten: 4.577
  • Voorheen Asahi Pentax, thans vnl. FSU en TLR
Re: Wat ging er fout met het 110 formaat?
« Reactie #6 Gepost op: 11 april 2021, 21:52:19 »
En toch is het wel zonde dat sommige formaten best wel potentieel hadden maar nooit zijn aangeslagen.
Het 127 filmformaat was een ideale maat tussen KB en 120 het is een korte periode erg populair geweest maar heeft het toch niet gehaald en het waren niet de minste camera fabrikanten die met camera's voor dat formaat kwamen.

APS was ook een volgende stap maar te laat, de digitale fotografie brak te snel door.

Maar evengoed mogen we van geluk spreken dat zowel 135 als 120 film leverbaar zijn voor zolang het duurt dan want er komt een tijd dat ook dat niet meer rendabel is en de die hards mogen dan weer terug naar het begin van de 20e eeuw en (plexi)glasplaten lichtgevoelig maken en zelf het afdruk papier maken.
 
Zorki, Zorki 6 Zenit B en Rolleiflex-Automat.
Leningrad-8, Weston Master II, Sunny 16 regel.

Offline henkvanzuylen

  • Analoog liefhebber
  • ****
  • Berichten: 9.369
Re: Wat ging er fout met het 110 formaat?
« Reactie #7 Gepost op: 11 april 2021, 22:28:29 »
Mooi en uitgebreid verhaal, bedankt
Ik ben geen fotograaf, ik maak wat foto's voor mezelf

Offline Clemens

  • Vaste bezoeker
  • ***
  • Berichten: 339
  • Nikon F2, Leica M2
Re: Wat ging er fout met het 110 formaat?
« Reactie #8 Gepost op: 12 april 2021, 09:19:00 »
Dank voor de korte, maar duidelijke uitleg!

Offline sterremuur

  • Analoog liefhebber
  • ****
  • Berichten: 4.375
    • Flickr
Re: Wat ging er fout met het 110 formaat?
« Reactie #9 Gepost op: 12 april 2021, 09:36:20 »
Leuk verhaal.  :)
In bepaalde kringen is het nog steeds gangbaar.
Films zijn ook goed te verkrijgen:
https://shop.lomography.com/nl/films/110-film
Ik heb er zelf ook een filmpje aan gewaagd: https://www.flickr.com/gp/sterremuur/W05b1j

DSC_0954 by Eric Ebenau, on Flickr
« Laatst bewerkt op: 12 april 2021, 09:43:10 door sterremuur »

Offline Marcel

  • Vaste bezoeker
  • ***
  • Berichten: 597
  • Hoe bedoel je lelijk
Re: Wat ging er fout met het 110 formaat?
« Reactie #10 Gepost op: 12 april 2021, 09:48:37 »
Naar mijn idee was het echt de slechte kwaliteit van de afdrukken die het einde heeft veroorzaakt.
Hoewel we bij Fodor bij de diverse merken deze camera's verkochten heb ik er nooit een aan familie of kennissen verkocht omdat ik de kwaliteit van de afdruk vergeleken met kleinbeeld of halfkleinbeeld gewoon veel te slecht vond.

Offline beeperhorrie

  • Analoog liefhebber
  • ****
  • Berichten: 1.678
Re: Wat ging er fout met het 110 formaat?
« Reactie #11 Gepost op: 12 april 2021, 11:42:17 »
De openingspost is uitgebreid en goed gedocumenteerd. Daar hou ik wel van, dus bedankt daarvoor.   :)

Altijd welkom.

Maar dan mijn mening en antwoord op de vraag. De kwaliteit was er gewoon niet; ook niet op 10 x 15 (die je overigens van dichterbij bekijkt dan een grote vergroting). Halfkleinbeeld, in combinatie met een uitstekend optiek als een Zuiko of Fujinon ging nog, maar dat was wel zo'n beetje de grens naar mijn smaak.

En makkelijke snapshotters had je in gewoon kleinbeeld volop dus dat was het probleem niet echt.
Ja, die camera's waren wel iets groter natuurlijk. Maar nog steeds compact en simpel mee te nemen.

Er waren inderdaad veel camera's met veel te simpele optieken. Voor een beetje afbeelding zat je zeker vast aan een wat betere camera.

Offline beeperhorrie

  • Analoog liefhebber
  • ****
  • Berichten: 1.678
Re: Wat ging er fout met het 110 formaat?
« Reactie #12 Gepost op: 12 april 2021, 11:49:24 »
Mooi verhaal , nu mijn verhaal :hou je maar vast, jaren achter de printer gezeten op de zaak, misschien wel een miljoen afdrukken gemaakt voornamelijk van kleinbeeld, APS, en 110 ik kan er kort over zijn het kleine negatief formaat zorgde voor zeer slechte kwaliteit kort gezegd het werd voordurend afgebrand en geadvisseerd een kleinbeeld camera te kopen.
Wim


Daar heb je inderdaad een punt. Al in de jaren zeventig hoorde je overal dat de standaard afdrukken vaak ernstig te wensen lieten. Daarbij meegenomen dat veel mensen de camera zo goedkoop mogelijk kochten, dus het percentage minimalistische pockets met vaak zeer slechte objectieven was enorm. De adviezen van overstappen naar kleinbeeld heeft mijn vader vroeger ook veel gegeven aan klanten.
Toch was ook in de jaren zeventig en tachtig al bekend dat handafdrukken tot een veel beter resultaat leiden. Alleen wie deed dat? Mensen die dit  soort camera's kochten wilden ook voor de afdrukken de laagste prijs betalen.

Offline beeperhorrie

  • Analoog liefhebber
  • ****
  • Berichten: 1.678
Re: Wat ging er fout met het 110 formaat?
« Reactie #13 Gepost op: 12 april 2021, 11:51:45 »
Mooi en uitgebreid verhaal, bedankt


Graag gedaan.

Dank voor de korte, maar duidelijke uitleg!

Dank u.

Offline beeperhorrie

  • Analoog liefhebber
  • ****
  • Berichten: 1.678
Re: Wat ging er fout met het 110 formaat?
« Reactie #14 Gepost op: 12 april 2021, 11:53:27 »
Leuk verhaal.  :)
In bepaalde kringen is het nog steeds gangbaar.
Films zijn ook goed te verkrijgen:
https://shop.lomography.com/nl/films/110-film
Ik heb er zelf ook een filmpje aan gewaagd: https://www.flickr.com/gp/sterremuur/W05b1j

DSC_0954 by Eric Ebenau, on Flickr

Als je ook nog een 3000 of 3008 hebt zou ik willen adviseren om ook die eens te proberen, het lensje daavan is net als bij de 4000/4008 een heel stuk beter.